معرفی نظام مراقبت و نظارت بر مصرف خون و فرآورده‌ها (هموویژلانس)
 

نظام مراقبت و نظارت بر مصرف خون و فرآورده‌ها (هموویژلانس)

تا چند سال قبل، پایش و نظارت بر مصرف خون و فرآورده‌‌های خونی در مراكز درماني انجام نمی‌‌شد. این در حالی است که ضرورت رديابي خون و فرآورده‌‌ها از اهداكننده تا دريافت‌‌كننده در مراکز درمانی و انتقال خون توسط متولیان سلامت توصيه شده است.

نظام مراقبت و نظارت بر مصرف خون و فرآورده‌‌ها (هموویژلانس) به معنای پایش و نظارت بر کل زنجیره انتقال خون از اهداکننده تا دریافت‌‌کننده و تجزیه و تحلیل داده‌‌های مرتبط با عوارض ناخواسته انتقال خون و فرآورده‌‌های آن، به منظور شناسایی علل رخداد عوارض و جلوگیری از وقوع مجدد آنها است. با توجه به اینکه رخداد عارضه در فرایند تزریق خون و فرآورده‌‌هـای خـونی بسیار شایع‌‌تر از خطر انتقال عوامل عفونی می‌‌باشد؛ بنابراین، در مسیر حفظ سلامت بیمار، جلوگیری از تکرار خطاهای مشابه و قابل پیشگیری و راه‌‌اندازی نظامی منسجم برای گزارش‌‌دهی بسیار ضروری به نظر می‌‌رسد.

تاکنون نظام مراقبت و نظارت بر مصرف خون و فرآورده‌‌ها (هموویژلانس) به عنوان یکی از شاخه‌‌های نسبتاً تازه طب انتقال خون در بسیاری از کشورهای جهان استقرار یافته است. بعد از بررسی‌‌های اولیه در سازمان انتقال خون و تأكيد بر اهميت نظام مراقبت و نظارت بر مصرف خون و فرآورده‌‌ها (هموویژلانس)، انجام و اجرای این نظام مهم در مراکز درمانی به شوراي عالي سازمان انتقال خون در زمستان سال 1386 پيشنهاد شد و تصويب گرديد. اجرای این نظام در ایران از سال 1388 در 50 مركز درماني سراسر كشور (19 بيمارستان در تهران و 31 بيمارستان در 12 استان كشور) به صورت آزمایشی (Pilot) آغاز شد و با دستور وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، استقرار نظام مراقبت و نظارت بر مصرف خون و فرآورده‌‌ها (هموویژلانس) از سال 1391 در تمامي مراكز درماني اجباری گردید.

 

لوگوی نظام مراقبت و نظارت بر مصرف خون و فرآورده‌‌ها (هموویژلانس)

در نظام مراقبت و نظارت بر مصرف خون و فرآورده‌‌ها (هموویژلانس) چهار فرايند اصلی شامل درخواست خون و فرآورده‌‌ها توسط پزشكان و مراكز درماني،‌ نگه‌‌داري خون و فرآورده‌‌های خونی در بانك خون مراکز درمانی، انجام آزمايش‌‌های سازگاري قبل از تزريق و مهم‌‌ترين فرایند یعنی نظارت بر روند تزريق و عوارض پس از تزريق، مورد پايش قرار می‌‌گیرد.

مهم‌‌ترین اهداف نظام مراقبت و نظارت بر مصرف خون و فرآورده‌‌ها (هموویژلانس) عبارتند از:

1- بهبود فرايند تزریق خون و فرآورده‌‌های خونی به منظور ارتقای سلامت بيماران در مراکز درمانی

2- گردآوري و تجزيه و تحليل داده‌‌هاي مرتبط با عوارض ناخواسته تزريق خون و فرآورده‌‌ها و شناسایی علل رخداد عوارض و ارایه اقدام‌‌های اصلاحي لازم و مناسب براي جلوگيري از وقوع مجدد آنها

استقرار نظام مراقبت و نظارت بر مصرف خون و فرآورده‌‌ها (هموویژلانس) در هر مرکز درمانی متضمن آموزش پزشکان، پرستاران و کارکنان بانک خون در خصوص موارد مصرف و عدم مصرف خون و فرآورده‌‌ها، آشنایی با خون و انواع فرآورده‌‌ها، نحوه شناسایی بیماران قبل از تزریق خون و فرآورده‌‌ها، چگونگی شناسایی عوارض حاد و تأخیری تزریق خون و فرآورده‌‌ها و مدیریت صحیح بیماران در این خصوص می‌‌باشد. تمامی این آموزش‌‌ها با استفاده از مواد آموزشی یکسان و تهیه شده از آخرین منابع علمی ارایه می‌‌شود. پس از طی مراحل آموزشی، عوارض مرتبط با تزریق خـون و فرآورده‌‌ها بر اساس آموزش‌‌های داده شده و دستورالعمل‌‌های موجود، شناسایی و در قالب فرم یکسان و استاندارد گزارش عوارض در صورتیکه قابلیت استناد آنها به تزریق خون و فرآورده‌‌ها ثابت گردد، به اداره‌‌های کل انتقال خون استانی ارسال می‌‌شوند. در ادامه، تمامی این عوارض به دفتر نظام مراقبت و نظارت بر مصرف خون و فرآورده‌‌ها (هموویژلانس) در ستاد مرکزی سازمان انتقال خون ارسال می‌‌گردند.