راهبري فناوري جديد در طب انتقال خون
تهيه و تنظيم: نسيم حسيني
فناوري چيست؟
به نظر اهل علم، فناوري شیوه و شگرد ساخت و کاربرد ابزار، دستگاهها، مواد وفرآيندهايي است که گره گشای دشواریهای انسان است. بر این اساس اين واژه اغلب به نوآوریها و نوابزارهایی اشاره دارد که از اصول و فرآیندهای نوين دانش بهره میگیرند و براي ساختن محصولات بهتر به کار گرفته میشوند.
منظور از محصولات بهتر، میتواند محصولاتی باشد که عملکرد بهتر یا هزینه کمتری داشته باشند و امکان فروش آنها در بازارهای جدید فراهم باشد.
يكي از ارزشمندترين و عمدهترين دستاوردهاي بشر كه براي بهدست آوردن و حفظ آن تلاش ميكند، سلامتي است. به همين خاطر دانشمندان علوم مختلف با پيشرفت دائمي و سريع خود و همچنين صرف هزينههاي گزاف، سعي دارند تا بيشترين اشراف ممكن را در زمينه تعالي باليني زندگي، كسب نمايند.
فناوريهاي جديد در طب انتقال خون
بايد اذعان داشت كه طب انتقال خون نيز مانند ساير دانشهاي بشري در حوزه سلامت با توليد فناوريهاي جديد ، پيشرفتهاي چشمگيري نموده است.
• تكنيكهاي جديد تشخيصي
تلاش براي كاهش خطر انتقال بيماريهاي عفوني از جمله ويروسهاي هپاتيت بي و سي و همچنين HIV ، سبب تغييرات عمده اي در روشهاي غربالگري خون قبل از انتقال شده است. امروزه در اكثر كشورهاي پيشرفته جهان استفاده از تست غربالگري NAT (تست غربالگري اسيد نوكلئيك)، نقش چشمگيري در بالابردن ميزان دقت و كاهش خطر انتقال بيماريهاي مذكور داشته است.
نويسندگان كتاب « فناوريهاي نوظهور در طب انتقال خون» از 11 نوع از فناوريهاي جديد نام برده اند كه در جهت ارتقاء روشهاي تشخيصي و درماني انتقال خون كارآيي دارند؛از جمله آنان مي توان به موارد ذيل اشاره كرد:
1. تستهاي جديد براي شناسايي پريونها و باكتريها و روشهاي ملكولي براي رفع مشكلات سرولوژيكي با استفاده از ژنوتايپ.
2. روشهاي جديد درماني نظير محصولات نو تركيب (rituximab، فاكتور انعقادي فعال شده VII و پروتئين فعال شده C)
3. غيرفعال كردن پاتوژنها در محصولات خوني
4. نسل جديد عوامل درماني حامل اكسيژن مانند جانشينهاي خون.
• سيستم نظارت الكترونيكي بر انتقال خون
در زمينه كاهش خطاهاي انساني در هنگام انتقال خون كه مهمترين علت مرگ ناشي از انتقال خون است، نيزشاهد پيشرفتهاي چشمگيري در علم و فناوري هستيم.
قابل ذكر است كه بين سالهاي 1976 تا 1985 سازمان غذا و دارو آمريكا بيش از نيمي از 265 مورد مرگ پس از انتقال خون را ناشي از واكنشهاي پس از تزريق خون ناسازگار با گروه خوني بيمار دانست .
جديدترين ابتكار در زمينه بالابردن امنيت انتقال خون استفاده از سيستم نظارت الكترونيكي انتقال خون در بيمارستانهاست. اين سيستم امكان بررسي و تطبيق مجدد محصولات خوني با بيمار را درست قبل از انتقال خون فراهم مي آورد.
در اين روش با استفاده از يك دستگاه بي سيم دستي، باركد مچ بند يا بازو بند بيمار و همچنين برچسب باركد محصولات خوني مورد بررسي قرار مي گيرد( اين سيستم با شبكه بي سيمي كه قبلا در محل نصب شده است ، سازگار است) و در صورت تاييد سازگاري ايندو باركد با يكديگر ، خون به بيمار تزريق مي شود. اين سيستم با بررسي دستورات الكترونيكي ، احتمال تزريق خون ناسازگار با گروه خوني بيمار را از بين برده و همچنين اطلاعات مربوط به اين انتقال خون ( تاريخ و زمان) را در سيستم اطلاعاتي بيمارستان و آزمايشگاه مركز انتقال خون ثبت مينمايد.
• بانك خون سيار مجهز به سيستم High Tech
اخيرا نيروهاي ارتش بريتانيا ، دستگاهي را توليد كردند كه قادر است در درجه حرارت بسيار بالا ، به اندازه يك بانك خون بيمارستان كوچك خون ذخيره نمايد ( حدود 30 واحد ) و درجه حرارتي ميان 58 تا 26- را تحمل نمايد. از اين سيستم ذخيره خون قابل حمل مي توان در خط مقدم جبهه استفاده نمود. اين سيستم قادر است 18 ساعت بدون برق كار كند.
پيشنهاد تاسيس كميته راهبري فناوري در سازمان انتقال خون
چنين پيشرفتهايي در طب انتقال خون ، لزوم توجه بيشتر به توسعه و بهره برداري از اين فناوريها را در سازمان انتقال خون ايران هرچه بيشتر آشكار مي سازد.
سازمان انتقال خون ايران در بين كشورهاي در حال توسعه، موقعيت برتري را داراست. اين سازمان از لحاظ شاخصهاي سلامت خون، ميزان اهدا ، تعداد متخصصان و محققان و ميزان حضور در مجامع و كنفرانسهاي بينالمللي جايگاه مناسبي را در منطقه و جهان داراست .
اما متاسفانه به استفاده از فناوريهاي مدرن در جهت توليد و ساخت سيستم هاي مورد نياز به عنوان يك راهبرد اساسي و كليدي به طور شايسته ، نگاه نشده است. اين در حالي است كه ساير كشورهاي منطقه از جمله امارات متحده عربي در حالي كه از لحاظ علمي و ساير شاخصهاي اهدا و سلامت خون از ما بسيار عقبتر هستند، توانسته اند با سرمايه گذاريهاي متعدد در زمينه استفاده از اين فناوريها خود را به عنوان يك كشور مطرح در اين زمينه مطرح كند.
لذا با توجه به پتانسيلهاي موجود در كشور، با عنايت مسئولين امر به اين مقوله، ميتوان فاصلة ايجاد شده بين ايران و كشورهاي پيشرفته را در مدت زمان مناسبي از بين برده و در زمرة توليدكنندگان فناوري و يا حداقل استفاده كنندگان از آنها درآييم. از اين طريق ميتوانيم هم نيازهاي كشور خود را برآورده نماييم و هم اينكه قسمتي از سهم بازار فناوري را در اختيار گيريم.
در اين راستا پيشنهاد مي شود كه يك كميته فناوري در سازمان ، با هدف نياز سنجي، سياستگذاری، برنامه ريزی، هماهنگی، برقراري ارتباط با دانشگاهها ، صاحبان صنايع و نخبگان ، توسعه و ارايه خدمات در زمينه تحقيقات و فنآوري مرتبط طب انتقال خون تشكيل شود تا تازه هاي علم و فناوري در اينباره در اين كميته مورد بررسي قرار گرفته و در صورت نياز و صلاحديد بهره برداري و يا حتي تحقيق درباره توليد فناوريهاي جديد در دستور كار قرار گيرد.
البته اين را هم بايد اضافه نمود كه بدون استفاده از منابع لازم ( متخصصان و محققان در زمينه هاي مختلف و اختصاص هزينه هاي مالي) توليد و استفاده از اين فناوريها تقريبا غير ممكن به نظر مي رسد.